Cách dùng creatine monohydrate đơn giản nhất là uống 3–5 g mỗi ngày, đều đặn cả ngày tập lẫn ngày nghỉ. Giai đoạn nạp (loading) không bắt buộc: theo ISSN, nó chỉ giúp cơ bắp bão hoà creatine nhanh hơn, còn kết quả lâu dài gần như tương đương.
Dưới đây là hướng dẫn chi tiết hai cách dùng, thời điểm uống, cách pha và những lưu ý giúp bạn dùng creatine hiệu quả, an toàn.
Creatine monohydrate hoạt động như thế nào?
Creatine giúp cơ bắp tái tạo năng lượng nhanh hơn trong các bài tập ngắn, cường độ cao như nâng tạ hay chạy nước rút. Khi lượng creatine dự trữ trong cơ tăng lên, bạn có thể thực hiện thêm vài lần lặp hoặc nâng mức tạ cao hơn một chút, từ đó tạo kích thích tốt hơn cho cơ.
Cơ thể tự tổng hợp một phần creatine và nhận thêm từ thịt, cá. Tuy nhiên, lượng từ thực phẩm thường không đủ để đưa dự trữ trong cơ lên mức tối đa, vì vậy nhiều người tập chọn bổ sung. Creatine monohydrate là dạng được nghiên cứu nhiều nhất và có chi phí hợp lý. Nếu bạn băn khoăn về độ an toàn, hãy đọc bài creatine có an toàn không.
Có cần loading creatine không?
Không bắt buộc. Loading chỉ là con đường nhanh hơn để cơ bão hoà creatine, còn dùng đều liều duy trì vẫn đến được cùng một đích sau vài tuần.
| Tiêu chí | Có loading | Không loading |
|---|---|---|
| Liều | Khoảng 0,3 g/kg/ngày (thường ~20 g), chia 4 lần, trong 5–7 ngày; sau đó 3–5 g/ngày | 3–5 g/ngày ngay từ đầu |
| Thời gian bão hoà | Khoảng 5–7 ngày | Khoảng 3–4 tuần |
| Ưu điểm | Thấy tác dụng sớm hơn | Đơn giản, ít nguy cơ khó chịu dạ dày |
| Nhược điểm | Dễ đầy bụng, tốn bột hơn, có thể tăng cân nước nhanh | Phải kiên nhẫn hơn |
| Phù hợp | Người cần kết quả sớm, ví dụ trước một đợt thi đấu | Đa số người tập phổ thông |
Số liệu trên dựa theo tuyên bố quan điểm của ISSN về creatine (Kreider và cộng sự, 2017).
Cách dùng creatine có loading (từng bước)
Nếu bạn chọn loading, hãy làm theo trình tự sau:
- Tính liều nạp: nhân cân nặng với 0,3. Ví dụ người 70 kg cần khoảng 21 g/ngày.
- Chia thành 4 lần trong ngày, mỗi lần khoảng 5 g, uống cùng bữa ăn để giảm khó chịu dạ dày.
- Duy trì 5–7 ngày, không cần kéo dài hơn.
- Chuyển sang liều duy trì 3–5 g/ngày, uống một lần mỗi ngày.
- Uống đủ nước trong suốt quá trình.
Cách dùng creatine không loading (từng bước)
Đây là cách dễ áp dụng nhất và được nhiều người lựa chọn:
- Đong 3–5 g creatine mỗi ngày (thường là một muỗng nhỏ đi kèm hộp, hãy kiểm tra nhãn).
- Pha với 200–300 ml nước, nước trái cây hoặc trộn chung vào ly whey.
- Uống mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ, vào khung giờ cố định để dễ nhớ.
- Kiên trì ít nhất 3–4 tuần trước khi đánh giá hiệu quả.
Nên uống creatine lúc nào trong ngày?
Thời điểm không quan trọng bằng sự đều đặn. Điều quyết định hiệu quả là duy trì lượng creatine trong cơ ở mức bão hoà, và điều này đạt được nhờ uống đủ liều mỗi ngày.
Một vài gợi ý thực tế:
- Ngày tập: uống trước hoặc sau tập đều được; nhiều người tiện trộn vào ly whey sau tập.
- Ngày nghỉ: uống cùng bữa sáng hoặc bữa chính bất kỳ.
- Uống kèm bữa ăn có tinh bột và đạm có thể giúp hấp thu tốt hơn và hạn chế khó chịu dạ dày.
Nếu bạn dùng whey hằng ngày, có thể tham khảo uống whey lúc nào tốt nhất để ghép lịch uống cho gọn.
Có cần ngưng creatine theo chu kỳ (cycle)?
Không cần thiết đối với người khoẻ mạnh. Theo ISSN, dùng creatine liên tục ở liều khuyến nghị không cho thấy cần phải dừng định kỳ, và việc ngưng thường chỉ làm dự trữ creatine trong cơ giảm dần về mức ban đầu sau vài tuần.
Nếu bạn muốn nghỉ một thời gian vì lý do cá nhân, không có vấn đề gì. Khi dùng lại, bạn có thể bắt đầu lại với hoặc không với loading.
Những lưu ý khi dùng creatine monohydrate
Creatine nhìn chung an toàn với người khoẻ mạnh, nhưng vẫn có một số điểm bạn nên biết:
- Tăng cân nhẹ ban đầu: thường là do cơ giữ thêm nước, không phải tăng mỡ.
- Uống đủ nước: duy trì thói quen uống nước đều trong ngày, đặc biệt khi tập nặng hoặc trời nóng.
- Không vượt liều: dùng nhiều hơn 5 g/ngày khi đã bão hoà không mang lại thêm lợi ích, chỉ làm tốn bột.
- Chọn sản phẩm rõ nguồn gốc: ưu tiên sản phẩm có nhãn phụ tiếng Việt và thông tin công bố rõ ràng.
- Đối tượng cần hỏi bác sĩ: người có bệnh lý về thận, đang dùng thuốc điều trị lâu dài, phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc người dưới 18 tuổi.
Kết luận
Cách dùng creatine monohydrate hiệu quả không cần cầu kỳ: 3–5 g mỗi ngày, đều đặn và kiên trì. Loading chỉ nên cân nhắc khi bạn muốn thấy tác dụng sớm hơn và không gặp vấn đề tiêu hoá. Kết hợp creatine với lịch tập có tăng tiến và chế độ ăn đủ protein sẽ cho kết quả tốt nhất. Bạn có thể tham khảo các sản phẩm trong danh mục creatine để chọn loại phù hợp.