Khởi động và giãn cơ đúng cách nghĩa là làm nóng cơ thể bằng vận động nhẹ và giãn cơ động trước khi tập, còn giãn cơ tĩnh để dành cho sau buổi tập. Một quy trình khởi động khoảng 5–10 phút giúp cơ thể sẵn sàng nâng tạ, cải thiện biên độ chuyển động và giúp bạn tập an toàn hơn.
Vì sao cần khởi động trước khi tập gym?
Khởi động giúp chuyển cơ thể từ trạng thái nghỉ sang trạng thái sẵn sàng vận động mạnh. Khi bạn vận động nhẹ, nhịp tim tăng dần, lưu lượng máu đến cơ nhiều hơn và nhiệt độ cơ tăng lên, giúp cơ và khớp linh hoạt hơn.
Những lợi ích chính của khởi động:
- Tăng nhiệt độ cơ, giúp cơ co giãn tốt hơn.
- Bôi trơn khớp, cải thiện biên độ chuyển động.
- "Đánh thức" hệ thần kinh, giúp phối hợp động tác chính xác hơn.
- Giúp bạn làm quen với kỹ thuật bài tập trước khi vào mức tạ nặng.
- Chuẩn bị tâm lý, tăng sự tập trung cho buổi tập.
Giãn cơ động và giãn cơ tĩnh khác nhau thế nào?
Giãn cơ động phù hợp để khởi động, còn giãn cơ tĩnh phù hợp hơn sau buổi tập. Hai hình thức này có mục đích khác nhau và không nên dùng thay thế cho nhau.
| Tiêu chí | Giãn cơ động | Giãn cơ tĩnh |
|---|---|---|
| Cách thực hiện | Chuyển động liên tục qua biên độ khớp | Giữ yên một tư thế kéo giãn |
| Ví dụ | Xoay tay, đá chân, lunge xoay người | Kéo giãn đùi sau, kéo giãn ngực vào tường |
| Thời gian | 8–12 lần mỗi động tác | Khoảng 15–30 giây mỗi tư thế |
| Thời điểm phù hợp | Trước khi tập | Sau khi tập hoặc buổi riêng |
| Mục tiêu chính | Làm nóng, chuẩn bị vận động | Cải thiện độ dẻo dai lâu dài, thư giãn |
Theo tổng quan của Behm và cộng sự (2016), giãn cơ tĩnh giữ lâu trên khoảng 60 giây mỗi nhóm cơ ngay trước khi tập có thể làm giảm nhẹ sức mạnh và sức bật tạm thời, trong khi giãn tĩnh ngắn kết hợp trong một phần khởi động đầy đủ ít gây ảnh hưởng đáng kể. Vì vậy, nếu bạn muốn giãn tĩnh trước tập, hãy giữ ngắn và tiếp theo bằng vận động động.
Quy trình khởi động 10 phút trước khi tập tạ
Một quy trình khởi động hiệu quả gồm ba bước: làm nóng chung, giãn cơ động và hiệp làm quen. Bạn có thể áp dụng trước mọi buổi trong lịch tập gym cho người mới.
Bước 1: Làm nóng chung (3–5 phút)
Đạp xe, đi bộ nhanh trên máy chạy, nhảy dây nhẹ hoặc chèo thuyền ở cường độ thấp. Mục tiêu là cơ thể ấm lên, hơi ra mồ hôi nhẹ nhưng không mệt.
Bước 2: Giãn cơ động (3–4 phút)
Chọn 4–6 động tác, mỗi động tác 8–12 lần, tập trung vào các khớp sẽ dùng trong buổi tập:
- Xoay khớp vai, xoay cánh tay theo vòng tròn.
- Đá chân trước – sau và sang hai bên, có vịn tay.
- Lunge kết hợp xoay thân trên.
- Squat không tạ với biên độ tăng dần.
- Cat – cow (cong và võng lưng) để làm nóng cột sống.
- Band pull-apart (kéo dây đàn hồi) để kích hoạt cơ lưng trên.
Bước 3: Hiệp làm quen (2–3 phút)
Với bài đầu tiên của buổi tập, hãy làm 1–3 hiệp nhẹ trước khi vào mức tạ chính. Ví dụ, nếu hiệp chính squat là 60 kg, bạn có thể làm thanh đòn trống x 10, rồi 40 kg x 5, rồi 50 kg x 3. Các hiệp này không tính vào khối lượng tập, chỉ giúp cơ thể và kỹ thuật vào guồng.
Giãn cơ sau khi tập như thế nào?
Sau buổi tập, giãn cơ tĩnh nhẹ nhàng khoảng 5–10 phút giúp bạn thư giãn và cải thiện độ dẻo dai theo thời gian. Hiệp hội Y học Thể thao Hoa Kỳ (ACSM) khuyến nghị giãn cơ cho các nhóm cơ chính ít nhất 2–3 ngày/tuần, mỗi tư thế giữ khoảng 10–30 giây đến mức hơi căng, không đau.
Một số tư thế cơ bản:
- Kéo giãn đùi sau: ngồi duỗi một chân, cúi người về phía mũi chân.
- Kéo giãn đùi trước: đứng vịn tường, kéo gót chân về phía mông.
- Kéo giãn cơ mông: nằm ngửa, gác cổ chân lên đầu gối chân kia và kéo về phía ngực.
- Kéo giãn ngực: đặt cẳng tay lên khung cửa, xoay người nhẹ ra ngoài.
- Kéo giãn lưng xô: vịn tay lên thanh cao, đẩy hông ra sau.
Cần lưu ý rằng giãn cơ không phải "thuốc" chữa đau nhức cơ sau tập. Để phục hồi tốt, bạn cần kết hợp ngủ đủ giấc, ăn đủ protein và nghỉ hợp lý giữa các buổi.
Những sai lầm thường gặp khi khởi động và giãn cơ
Sai lầm phổ biến nhất là bỏ qua khởi động và vào thẳng mức tạ nặng. Một số lỗi khác:
- Khởi động quá lâu hoặc quá mệt: Khởi động 20–30 phút cường độ cao làm bạn mất sức cho hiệp chính.
- Giãn tĩnh rất lâu ngay trước khi nâng nặng: Có thể làm giảm nhẹ sức mạnh tạm thời.
- Giãn cơ đến mức đau: Chỉ nên kéo đến mức hơi căng; đau nhói là dấu hiệu cần dừng lại.
- Nhún bật mạnh khi giãn tĩnh: Dễ gây căng cơ quá mức.
- Chỉ khởi động một vùng: Tập chân nhưng chỉ xoay vai thì chưa đủ.
Kết luận
Khởi động và giãn cơ đúng cách không mất nhiều thời gian: khoảng 10 phút trước tập với vận động nhẹ, giãn cơ động và hiệp làm quen; vài phút giãn cơ tĩnh sau tập. Thói quen nhỏ này giúp bạn tập an toàn, giữ kỹ thuật tốt và duy trì luyện tập lâu dài. Khi đã có nền tảng vận động tốt, bạn có thể kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý và tham khảo các sản phẩm tại Elite Supps nếu cần hỗ trợ thêm.